ETS węgiel od 1 stycznia 2026: wszystko co musisz wiedzieć o nowych opłatach

Co to jest system ETS 2 i dlaczego powstał?

System ETS 2 to rozszerzenie unijnego mechanizmu handlu uprawnieniami do emisji, który od 2027 roku obejmie sektor budynków i transportu drogowego. Jego celem jest zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych poprzez nałożenie opłat na spalanie paliw kopalnych w gospodarstwach domowych, małych firmach i pojazdach.

Dotychczasowy system ETS (nazywany ETS 1) obowiązywał tylko elektrownie, ciepłownie i duże zakłady przemysłowe. Nowy system rozszerza zakres o emisje powstające bezpośrednio w naszych domach i samochodach. Unia Europejska szacuje, że sektor budynków i transportu odpowiada za około 34 procent emisji w Polsce.

Główne cele systemu ETS 2

• Redukcja emisji CO₂: Zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o 55 procent do 2030 roku i osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 roku
• Transformacja energetyczna: Zachęcenie gospodarstw domowych i firm do inwestycji w odnawialne źródła energii i efektywność energetyczną
• Sprawiedliwe koszty: Wyrównanie kosztów polityki klimatycznej między producentami energii a końcowymi użytkownikami paliw
• Konkurencyjność: Zapobieganie przenoszeniu produkcji do krajów spoza UE z mniej restrykcyjnymi przepisami klimatycznymi

Kluczowe daty: co się zmienia od 1 stycznia 2026 roku?

Wbrew powszechnemu przekonaniu, od 1 stycznia 2026 roku nie wprowadzane są jeszcze opłaty za emisje – tego dnia uruchamiany jest Społeczny Fundusz Klimatyczny oferujący wsparcie finansowe. Faktyczne podwyżki cen węgla i innych paliw kopalnych nastąpią rok później, od stycznia 2027 roku.

Możliwość odroczenia do 2028 roku

Przepisy przewidują możliwość przesunięcia startu systemu ETS 2 o rok, do stycznia 2028, jeśli ceny gazu lub ropy naftowej osiągną bardzo wysokie poziomy. Komisja Europejska określiła dokładne progi cenowe, które mogłyby uruchomić ten mechanizm zabezpieczający. Na dzień dzisiejszy jednak scenariusz odroczenia jest mało prawdopodobny.

O ile podrożeje węgiel od 2027 roku?

Prognozy ekspertów wskazują, że cena tony węgla wzrośnie o około 300-500 złotych od stycznia 2027 roku, co oznacza podwyżkę rzędu 20-30 procent w stosunku do obecnych cen. Przy obecnej cenie węgla kamiennego około 1500 złotych za tonę, po wprowadzeniu ETS 2 zapłacimy od 1800 do 2000 złotych za tonę.

Dlaczego węgiel drożeje najbardziej?

Węgiel kamienny jest paliwem o najwyższej emisyjności spośród wszystkich dostępnych źródeł ciepła. Spalanie tony węgla generuje około 2,4 tony dwutlenku węgla, podczas gdy spalanie tysiąca metrów sześciennych gazu ziemnego to około 2 tony emisji. Oznacza to, że opłata za emisje będzie proporcjonalnie wyższa dla węgla niż dla innych paliw.

W okresie przejściowym 2027-2029 cena uprawnień do emisji będzie ograniczona do maksymalnie 45 euro za tonę CO₂. Po 2030 roku limit ten zostanie zniesiony i ceny mogą wzrosnąć do poziomu obecnego ETS 1, czyli około 80-100 euro za tonę, co przełoży się na dodatkowe 1000-1400 złotych za tonę węgla.

Ile zapłacisz za ogrzewanie: konkretne wyliczenia

Rzeczywisty koszt dodatkowych opłat zależy od zużycia węgla, które jest uzależnione od powierzchni domu, jego izolacji termicznej, sprawności kotła i lokalnych warunków klimatycznych. Poniżej przedstawiamy wyliczenia dla różnych scenariuszy.

Przeciętne gospodarstwo domowe

Statystyczna polska rodzina w domu o powierzchni 100 metrów kwadratowych zużywa rocznie około 3-4 tony węgla. Przy wzroście ceny o 400 złotych za tonę w 2027 roku, roczny koszt ogrzewania wzrośnie o 1200-1600 złotych. W skali lat 2027-2030 skumulowany dodatkowy koszt wyniesie około 10 311 złotych.

Dom o wysokim zużyciu energii

Stare, nieocieplone budynki mogą zużywać nawet 6-8 ton węgla rocznie. Dla takich gospodarstw domowych dodatkowy koszt w 2027 roku to około 2400-3200 złotych, a skumulowane koszty w latach 2027-2030 mogą przekroczyć 20 tysięcy złotych.

Dom energooszczędny

Dobrze ocieplone budynki z nowoczesnymi kotłami klasy 5 zużywają około 2 tony węgla rocznie. Dodatkowy koszt w 2027 roku to około 800 złotych, a w latach 2027-2030 łącznie około 5-6 tysięcy złotych.

Społeczny Fundusz Klimatyczny: 50 miliardów złotych wsparcia

Od 1 stycznia 2026 roku uruchamiany jest Społeczny Fundusz Klimatyczny, który ma złagodzić skutki wprowadzenia systemu ETS 2. Polska będzie największym beneficjentem tego programu w całej Unii Europejskiej, otrzymując w latach 2026-2032 łącznie około 50 miliardów złotych wsparcia.

Ile pieniędzy trafi do Polski?

• 11,4 miliarda euro (około 50 miliardów złotych) z budżetu Unii Europejskiej
• 25 procent wkładu krajowego wymaganego od polskiego rządu, co zwiększa pulę do około 62-64 miliardów złotych
• Około 3 miliardy złotych dostępne już w 2026 roku
• Około 10 miliardów złotych rocznie w latach 2027-2032

Kto może skorzystać z funduszu?

Wsparcie jest kierowane do trzech głównych grup odbiorców najbardziej narażonych na skutki wprowadzenia ETS 2. Priorytet mają gospodarstwa domowe zagrożone ubóstwem energetycznym, czyli takie, które wydają ponad 10 procent swoich dochodów na energię.

• Gospodarstwa domowe o niskich dochodach: Wsparcie w termomodernizacji, wymianie pieców, instalacji odnawialnych źródeł energii
• Mikroprzedsiębiorstwa: Pomoc w przejściu na czyste źródła energii i poprawie efektywności energetycznej
• Użytkownicy transportu: Wsparcie w zakupie pojazdów zeroemisyjnych i dostępie do czystego transportu publicznego

Na co można przeznaczyć środki?

Kto najbardziej ucierpi na wprowadzeniu ETS 2?

Analiza wpływu systemu ETS 2 na polskie gospodarstwa domowe wskazuje wyraźnie, które grupy społeczne i regiony odczują najboleśniej skutki nowych opłat. Polska jest szczególnie narażona ze względu na najwyższy w Europie udział węgla w ogrzewaniu budynków mieszkalnych.

Najbardziej zagrożone grupy

• Gospodarstwa ubogie i średniozamożne: Wydają proporcjonalnie więcej na energię, mają mniejsze możliwości inwestycyjne
• Mieszkańcy wsi i małych miejscowości: Częściej ogrzewają się węglem, mają gorszy dostęp do sieci gazowych
• Emeryci i renciści: Stałe, często niskie dochody, mniejsza zdolność do zaciągania kredytów na inwestycje
• Właściciele starych budynków: Wysokie zużycie energii przez słabą izolację, drogie remonty
• Rolnicy: Wysokie koszty paliw do maszyn rolniczych, ograniczone możliwości przejścia na alternatywy

Regionalne zróżnicowanie problemu

Ubóstwo energetyczne koncentruje się głównie w województwach Polski wschodniej i południowej, gdzie dominuje ogrzewanie węglowe w starych, słabo ocieplonych budynkach. W województwach takich jak świętokrzyskie, podkarpackie czy lubelskie nawet 40-50 procent gospodarstw może doświadczać trudności z opłacaniem rosnących kosztów energii.

Jak uniknąć opłat ETS 2: alternatywy dla węgla

System ETS 2 działa na zasadzie „zanieczyszczający płaci” – opłaty dotyczą wyłącznie emisji dwutlenku węgla. Aby ich uniknąć, wystarczy zrezygnować z paliw kopalnych na rzecz zeroemisyjnych lub niskoemisyjnych źródeł ciepła. Przedstawiamy najlepsze opcje dostępne dla polskich gospodarstw domowych.

Pompy ciepła: najbardziej efektywne rozwiązanie

Pompy ciepła pobierają energię z powietrza, gruntu lub wody i przekształcają ją w ciepło do ogrzewania budynku. Ich największą zaletą jest współczynnik efektywności COP na poziomie 3-5, co oznacza, że z każdej kilowatogodziny prądu otrzymujemy 3-5 kilowatogodzin ciepła. Koszt inwestycji to 40-80 tysięcy złotych, ale dostępne są dofinansowania pokrywające nawet 50 procent wydatków.

Fotowoltaika: własna energia elektryczna

Instalacja fotowoltaiczna o mocy 5-6 kilowatów pozwala na pokrycie znacznej części zapotrzebowania na energię elektryczną w gospodarstwie domowym. W połączeniu z pompą ciepła lub ogrzewaniem elektrycznym daje niemal pełną niezależność energetyczną. Koszt to około 25-35 tysięcy złotych z dostępnymi dotacjami do 7000 złotych.

Kotły na biomasę: nie są objęte ETS 2

Drewno, pellet i inne rodzaje biomasy są uznawane przez Unię Europejską za paliwa zeroemisyjne i nie podlegają opłatom ETS 2. Nowoczesne kotły na pellet osiągają sprawność powyżej 90 procent i nie wymagają częstego dokładania paliwa. Należy jednak pamiętać o uchwałach antysmogowych, które w niektórych regionach ograniczają lub zakazują palenia drewnem.

Termomodernizacja: pierwszy krok do oszczędności

Przed wymianą źródła ciepła warto rozważyć kompleksową termomodernizację budynku. Docieplenie ścian, stropów, wymiana okien i drzwi może zmniejszyć zużycie energii nawet o 40-60 procent. To również warunek skutecznej pracy pompy ciepła, która działa najefektywniej w dobrze ocieplonych budynkach z instalacją niskotemperaturową.

Dostępne programy wsparcia i dofinansowania

Poza Społecznym Funduszem Klimatycznym, który rusza w 2026 roku, w Polsce funkcjonują już inne programy oferujące dotacje na wymianę źródeł ciepła i termomodernizację. Warto z nich skorzystać już teraz, przed wprowadzeniem opłat ETS 2.

Program Czyste Powietrze

Flagowy rządowy program oferuje dotacje do 69 tysięcy złotych dla gospodarstw o najniższych dochodach na kompleksową termomodernizację i wymianę źródła ciepła. Standardowe dofinansowanie wynosi 30-60 procent kosztów kwalifikowanych, w zależności od poziomu dochodów.

Programy wojewódzkie i gminne

Wiele samorządów oferuje dodatkowe dotacje na wymianę pieców i termomodernizację. Najhojniejsze programy działają w województwach najbardziej dotkniętych smogiem: śląskim, małopolskim i mazowieckim. Lokalne dopłaty można łączyć z programem Czyste Powietrze, uzyskując jeszcze wyższe wsparcie.

Ulga termomodernizacyjna

Odliczenie w podatku dochodowym kosztów modernizacji energetycznej budynku mieszkalnego. Można odliczyć do 53 tysięcy złotych wydatków rozłożonych na trzy lata. Ulga przysługuje właścicielom i współwłaścicielom budynków jednorodzinnych.

Mój Prąd i Moja Ciepłówka

Program Mój Prąd oferuje 5-7 tysięcy złotych dotacji na instalację fotowoltaiczną, a program Moja Ciepłówka do 21 tysięcy złotych na pompę ciepła. Oba programy prowadzi Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.